درباره این مطلب که چرا نهم ذی الحجه ، عرفه نامیده شده است، در خصوص وجه تسمیه این روز مبارک بیانات متعددی وجود دارد.
در عرفات هنگامیکه آدم به عرش نگریست و نام های مقدس پنجگانه را دید و جبرئیل آنها را به او تلقین کرد که ای آدم! بگو: یا حمید بحق محمد! و یا عالی بحق علی! و یا فاطر به حق فاطمه! و یا محسن بحق الحسن! و یا قدیم الاحسان بحق الحسین ـ علیه السلام ـ ! هنگامیکه نام پنجمین آنان را به زبان آورد، سیلاب اشکش جاری شد و قلبش خاشع گردید و گفت: چرا یاد و نام پنجمین آنان، قلبم را می شکند و سیلاب اشک را جاری می سازد؟ جبرئیل در بیان علت آن به مرثیه سرایی حسین ـ علیه السلام ـ پرداخت و آدم و فرشتگان نیز شنیدند و گریستند
ماه ذی الحجه از ماههای شریفه است و چون این ماه داخل می شد صلحای صحابه و تابعین اهتمام عظیم در عبادت می کردند و دهه اول آن ایامش ایام معلومات است که در قرآن مجید ذکر آن شده است و در نهایت فضیلت و برکت است. و از رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ مرویست که عمل خیر و عبادت در هیچ آیاتی نزد حقتعالی محبوب تر نیست از این دهه و از برای این دهه اعمالی است.(۲) شب نهم از لیالی متبرکه و شب مناجات است و توبه در آن شب مقبول و دعا مستجاب است و کسی که آن شب را به عبادت به سر آورد اجر صدو هفتاد سال عبادت داشته باشد و اعمالی نیز برای آن شب ذکر شده است.
اما روز نهم روز عرفه است و از اعیاد عظیمه است اگر چه به اسم عید نامیده نشده است و روزی است که حقتعالی بندگان خویش را به عبادت و طاعت خود خوانده و موائد جود و احسان خود را برای ایشان گسترانیده و شیطان در این روز خوار و حقیر و رانده تر و برای او خشمناک ترین اوقات خواهد بود و روایت شده است که حضرت زین العابدین ـ ـ علیه السلام ـ شنید در روز عرفه صدای سائلی را که از مردم سئوال می نمود، فرمود به او وای بر تو آیا از غیر خدا سئوال می کنی، در این روز و حال آنکه امید می رود در این روز برای بچه های در شکم آنکه فضل خدا شامل آنها شده و سعید و خوشبخت شوند.
۱. از امام صادق ـ علیه السلام ـ در حدیثی نقل شده است که فرمود خداوند متعال جبرئیل را به سوی آدم فرستاد و گفت ای آدم توبه کننده از خطایش و صبر کننده بر بلایش، همانا خداوند مرا به سوی تو فرستاده تا بر تو مناسک چنانی را بیاموزم که به سبب آنها پاک می شوی پس از آن دست او را گرفت پس او را به بیت برد و خداوند بر وی آبری فرو فرستاد و به محل بیت سایه انداخت و ادامه حدیث تا آنجا که فرمود سپس او را به عرفات برد و او را آنجا نگهداشت و به او گفت آنگاه که آفتاب غروب کرد هفت مرتبه به گناهت اقرار کن و هفت مرتبه از خدا آمرزش و توبه بخواه پس آدم چنین کرد و از این جهت عرفه نامیده شد برای اینکه آدم به گناهانش اعتراف کرد و برای فرزندانش سنت شد آنجا به گناهانشان اقرار می کنند همان طور که آدم اعتراف کرد.
۲. گفته شده است که عرفه نام کوهی است در سرزمین مکه که حاجیان یکی از اعمال حج خود را در روز نهم ذی الحجه در آنجا بجا می آورند لذا این روز را عرفه نامیدند.
۳. از حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ روایت شده که فرمودند: مسمی ذلک الیوم یوم العرفه یعنی ان امیرالمومنین عرف رسول الله روز عرفه، عرفه نامیده شد به جهت اینکه حضرت رسول الله ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ حضرت علی ـ علیه السلام ـ را در این روز به مردم معرفی نمود.
۴. برخی دیگر با استناد به این روایت که وقتی جبرئیل حضرت ابراهیم ـ علیه السلام ـ را به سوی عرفات فرستاد به او فرمود: پس بشناس در آن مناسکت را و اعتراف کن به گناهانت، وجه تسمیه این روز را معرفت و شناخت مناسک و اعتراف به گناهان در این روز دانسته اند.
