دو نکته ی فقهی رو در این باره تقدیم می کنم.
نکته اول :
بعضی سوال می پرسند که «اگر ما ببینیم کسی وضویش را اشتباه میگیرد یا این که در جهتِ قبله به اشتباه ایستاده»
آیا واجب است به او تذکر بدهیم؟
در جواب عرض کنم که همه مراجع فرموده اند:
این مسأله، دو صورت دارد:
صورت اول این است که: اگر فردی در یک موردی، از حکم شرعی بیاطّلاع باشد و به علّت ندانستن مسأله شرعی، یک واجبی را ترک کند، مثلاً نماز نخواند و یا این که حرامی را مرتکب بشود، مثلاً علناً روزه خواری کند،
در صورتی که این شخص، برای یادگیری مسائل شرعی مصمم باشد،
مثلاً بخواهد وضوی صحیح رو یاد بگیرد، یا این که بخواهد جهتِ صحیحِ قبله رو متوجه بشود،
البته شما هم این احتمال رو بدهید که با ارشاد و راهنماییِ چنین فردی از حرف شما تأثیر می گیرد،
در این صورت، همه مراجع فرموده اند:
واجب است که شما به چنین فردِ جاهلی، مسألهی شرعی خودش رو به او یاد بدهید.
به این نوع تذکرِ واجب، فقهای شیعه فرموده اند: ارشاد جاهل ؛
مثلاً،
کسی که نمیداند، استفاده از انگشترِ طلا بر مرد، حرام است یا این که نمیداند گوش دادن به موسیقی لهوی و غنا شرعاً حرام است یا این که بانوی نمیداند پوشاندن قدم پای زن در مقابل افراد نامحرم، واجب است.
این افراد، به علّت ندانستن حکم شرعی، این واجب ها و حرام ها را رعایت نمیکنند،
در این صورت، فرموده اند:
ارشاد چنین افرادی با وجودِ شرایط خودش، شرعاً واجب است. (1)
صورت دوم این است که: اگر کسی حکم شرعی را میداند، ولی از روی اشتباه یا فراموشی، موضوعی را به نادرستی مرتکب می شود،
در این صورت، اکثر مراجع فرموده اند:
تذکر دادن به چنین فردی، واجب نیست.
مثلا، کسی که میداند و یقین دارد که خوردن و آشامیدن، روزه را باطل میکند؛
اما از روی فراموشی در روزهای ماه رمضان، این کار رو انجام می دهد؛
اکثر مراجع فرموده اند:
در این صورت، تذکر دادن به چنین فردی واجب نیست.
یا این که اگر کسی از روی اشتباه، قبله را رعایت نکرده، در این صورت، تذکر دادن به چنین فردی، واجب نیست.
البته اگر آن موضوع تذکر از موضوعات بسیار مهم باشد، در این صورت، تذکر دادن لازم است.
مثل: ارشاد کسی که میخواهد با آدمِ بدحساب و دغل کاری معامله کند،
و شما اون فردِ نااهل رو می شناسید و یقین دارید که او در معامله، بدانصاف و فریب کار هست، اگر شما طرف مقابل خودتون رو ارشاد نکنید، او همه اموال خودش را از دست می دهد،
در این صورت، همه مراجع فرموده اند: ارشاد چنین فردی، لازم هست. (2)
نکته دوم :
بعضی افراد هستند، ندانسته از روی جهل به حکم و مسأله شرعی، اصرار دارند که وقتی امر به معروف و نهی از منکر می کنند با بد زبانی، دشنام دادن، عصبانیت و خشم، اهانت و توهین کردن و مسخره و تحقیر کردن و بعضاً کتک زدن، فردِ جاهلِ طرف مقابل خودش رو ارشاد کنند!
در حالی روایت داریم:
امام صادق علیهالسلام فرمود:
المؤمنُ أعظمُ حُرمَةً مِن الكعبةِ
حرمت مومن از حرمت کعبه بالاتر است.
یعنی: مقدس ترین سرزمین، کعبه مکرّمه (قبله گاه مسلمانان و نماز گزاران) است،
یعنی: اگر ما بدون توجه به اون قبله گاه، نماز بخوانیم، نماز ما باطل است و اگر حیوانِ حلال گوشتی رو برای ذبح به جهت کعبه، مستقبل القبله نکنیم، گوشت اون حیوان، حرام است.
حالا ببینیم، حفظ حرمت یک انسان مؤمن از چنین قبله گاهی، بالاتر است.
همه مراجع فرموده اند:
برای امر به معروف و نهی از منکر با طرف جاهلِ مقابل خودمون، محترمانه و عقلایی سخن بگوییم.
مقام معظم رهبری مدّظله العالی فرموده اند:
در غالب موارد تذکر زبانی، بگوییم و رد بشویم و توضیح لازم نیست.
به هیچ عنوان، بگو و مگو و مشاجره انجام ندهیم، ضمن این که در برخی مواقع لحظه آخر که از اون مکان خارج می شویم، حرف و مطلب ارشادی خودمون رو بگوییم و از اون مکان خارج بشویم.
منابع و نکات توضیحی:
(1). تحریر الوسیله، ج۱، کتاب امربهمعروف، القول فی شرائط وجوبهما، م 23 و 24 ؛ سایت ادمین، سوالات سامانه جامع امر به معروف و نهی از منکر، سوال شماره 1110130؛ توضیح المسائل جامع، م 2222 ؛ استفتائات سایت آیت الله مکارم، شرایط امر به معروف و نهی از منکر، ارشاد جاهل به حکم یا موضوع.
2. خصال، شیخ صدوق، ۹۷
(3). سایت ادمین، سوالات سامانه جامع امر به معروف و نهی از منکر، سوال شماره 1163165؛ توضیح المسائل جامع، م 2221.
