نماز عصر هم احکام و آدابی دارد؛
نکته اول: اهمیت نماز عصر:
نماز عصر یا نماز دیگر سومین نماز از نمازهای پنج گانه یومیه است که بر مسلمین واجب شده؛ در روایات و احادیث اهل بیت علیهم السلام سفارش و تأکید شده و به اسرار آن نیز اشاره شده است، نماز عصر ویژگی هایی دارد؛
ویژگی اول:
نماز عصر، نشانه توبه پذیری خداست؛ چون خداي تبارك و تعالي نماز عصر را در اين وقت براي ذريّة آدم علیه السلام تا روز قيامت واجب كرد.
در روایتی اميرالمؤمنين عليه السلام که از پيامبر اسلام صلي الله عليه وآله وسلم نقل کرده می فرماید:
« وَأَمَّا صَلَاةُ الْعَصْرِ فَهِيَ السَّاعَةُ الَّتِي أَكَلَ آدَمُ عليه السلام فِيهَا مِنَ الشَّجَرَةِ فَأَخْرَجَهُ اللهُ عَزَّوَجَلَّ مِنَ الْجَنَّةِ»
اين كه در وقت عصر نماز عصر واجب شده، براي اين است كه در اين زمان حضرت آدم علیه السلام از آن شجرة ممنوعه خورد، حضرت آدم علیه السلام از اين كار نهي شده بود، لذا خدا او را از بهشت اخراج كرد.
برای همین انسان به هنگام عصر بايد به ياد آورد، چگونه آدم ابوالبشر(عليه السلام) مرتكب آن ترك اولي شد و از بهشت رانده گشت و بر ذريه و اولاد اوست که در اين وقت با خواندن نماز عصر در حقيقت آن نقيصه را جبران کرده و خود را از آثار آن خطا دور کنند.
2.ویژگی دوم
نماز عصر، محبوب ترین نماز در نزد خداست. در حدیث داریم؛ «وَ اخْتَارَهَا لِأُمَّتِي»
و اين نماز را براي امت من برگزيد و اين نماز از محبوبترين نمازها نزد خداوند متعال است؛ به طوري كه پيامبر ميفرمايد: خداوند به من سفارش فرموده كه در ميان نمازها بر اين نماز محافظت بيشتري داشته باشم.
3.ویژگی سوم
نماز عصر، نشانه اعلام و اظهار اطاعت و بندگی خداست.
يعني: ما ميخواهيم در وقت نماز عصر به خداوند عرض كنيم كه اگر آدم چنين ترك اولايي را مرتكب شد؛
ما با خواندن اين نماز ميخواهيم اطاعت و بندگي، انقياد و عبوديّت خود را ابراز كنيم، اگر آدم آن خطا را كرد ما با عبادت و بندگي اعلام ميکنيم كه نميخواهيم با حضرت حق مخالفت و عصيان كنيم، يعني: اين نماز عصر يك رنگ خاص بندگی دارد و يك امتثال مضاعف است، نفس نماز امتثال امر و اطاعت خداست؛ اما با توجّه به آن سابقة تاريخي كه نسبت به حضرت آدم وجود دارد، ما كه ذريّة آدم هستيم ميخواهيم با خواندن نماز عصر علاوه بر امتثال، به خداي تبارك و تعالي عرض كنيم كه خدايا، ما نميخواهيم مرتكب خطا شويم و از دايرة انقياد و عبوديّت و بندگي تو خارج شويم.
ویژگی چهارم:
نماز عصر، یادآور رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است.
آخر وقت، به مقدار خواندن نماز عصر به مغرب مانده، وقت مخصوص نماز عصر است. فاصله بین این دو زمان وقت مشترک بین ظهر و عصر است که هر دو نماز را می توان خواند، ولی نماز ظهر باید قبل از نماز عصر خوانده شود.
اما وقت فضیلت نماز عصر، بعد از وقت مخصوص نماز ظهر است، تا زمانی که سایه شاخص، دو برابر طول آن اضافه شود. پس منظور از اوّل وقت نماز عصر، همان اوّل وقت فضیلت آن است.
اگر کسی تا وقت مخصوص نماز عصر، نماز ظهر خود را نخوانده باشد، نماز ظهرش قضا شده و باید در آن وقت مخصوص، نماز عصرش را بخواند و بعداً نماز ظهرش را قضا نماید.[1]
اگر به خیال این که نماز ظهر را خوانده است به نیت نماز عصر مشغول نماز شود و در بین نماز بفهمد که قبلاً نماز ظهر را نخوانده است، در صورتى که در وقت مشترک نماز ظهر و عصر است، باید بلافاصله نیت خود را به نماز ظهر برگرداند و نماز را تمام کند و پس از آن، نماز عصر را بجا آورد، و اگر این اتفاق در وقت مخصوص به نماز ظهر افتاده باشد، احتیاط واجب آن است که نیت را به نماز ظهر برگرداند و نماز را تمام کند؛ ولى بعداً هر دو نماز (ظهر و عصر) را به ترتیب بجا آورد، و همین تکلیف در مورد نماز مغرب و عشا نیز هست.
همان گونه كه خواندن نماز امري تعبدي است، كيفيت و چگونگي خواندن آن هم امري تعبدي است.
نماز از مجموعه اذكار تشكيل شده است كه نوعي عبوديت و معاشقه با ذات خداوند متعال است و اصل در آن اين است كه به صورت پنهاني باشد تا از شائبه ريا به دور باشد، ضمن آن كه زمينه تفكر با ذكر آهسته فراهم تر خواهد بود.
همين نكات به گونه لطيفي در آيه 205 سوره مباركه اعراف تذكر داده شده است:
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ في نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلينَ ؛ پروردگارت را در دل خود، از روى تضرع و خوف، آهسته و آرام، صبحگاهان و شامگاهان، ياد كن و از غافلان مباش!
