نماز ظهر هم احکام و آدابی دارد؛
نماز ظهر یا نماز پیشین، دومین نماز از نمازهای پنج گانهی روزانه است که بر مسلمانان واجب شدهاست.
در آیات قرآن و احادیث اهل بیت علیهم السلام درباره اهمیت نماز ظهر تأکید شده است. می فرماید:
حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَالصَّلاةِ الْوُسْطى.[1] یعنی: بر تمام نمازها و بخصوص بر نماز میانه، محافظت کنید.
اکثر مفسرین فرموده اند؛ الصَّلاةِ الْوُسْطى، به معناى نماز میانه است، زیرا نماز ظهر ما بینِ دو نماز از نمازهاى روز (صبح و عصر) واقع است و نیز در میانه و وسطِ ظهر قرار دارد.
در كتاب كافى از امام صادق علیه السلام نقل شده كه فرمود: نماز وسطى همان نماز ظهر است. چون نماز ظهر اولين نمازى است كه پيامبر صلی الله علیه و آله در صدر اسلام آن را خوانده است.
آنچه گفته شد، دال بر اهميت نماز ظهر است؛ ولى در عين حال زمان اداء اين فريضه به گونهاى است كه بسيارى از مردم در آن زمان مشغول كار و معامله و پرداختن به امور معيشتى هستند و يا خسته و گرسنهاند و كمتر از اين نماز در ابتداى وقت خود استقبال مىنمايند.
در بسيارى از تفاسير و از جمله در تفسير الميزان آمده است كه حتى در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله صف نماز ظهر گاهى به يك صف كاهش مىيافت و هنگام ظهر مسجد پيامبر صلی الله علیه و آله خلوتتر از ساير اوقات بوده است.
البته اكنون هم اين وضعيت در بسيارى از مساجد زمان ما ادامه دارد و متأسفانه قدر و اهميت نماز ظهر در ابتداى وقت اداى آن براى اغلب مردم مجهول است.
اوّلاً : شیعه و سنی اتّفاق نظر دارند که نماز ظهر اوّلین نمازى است که واجب شده است.
ثانیا ً: نماز جمعه اى که در صدر اسلام بر مسلمین واجب شده است، در وقت نماز ظهر واقع شده است.
ثالثاً : وقت استجابت دعا در ظهر، هنگام اقامه نماز ظهر است.
رابعاً : هنگام ظهر، وقتِ گشوده شدن درهاى آسمان بوده و وقتِ نماز اَوّابین[2]{یکی از نمازهای مستحبی) است.
خامساً : دلیل این که در روایت، نماز عصر بر نماز ظهر عطف شده این است که پیش از نماز عصر باید ابتدا نماز ظهرخوانده شود، سپس نماز عصر.[3]
سادساً: نماز ظهر، یادآور نماز ظهر عاشورای حسینی در سال 61 هجری است.
نماز ظهر از نمازهایی است که برای اقامه آن سه وقت دارد؛ وقت مخصوص، وقت فضیلت و وقت مشترک؛ وقت مخصوص نماز ظهر از اول ظهر شرعی است تا وقتی که به اندازه خواندن نماز ظهر بگذرد، ظهر شرعی یعنی گذشتن نصف روز مثلاً، اگر روز یازده ساعت باشد، بعد از گذشتن پنج ساعت و نیم از طلوع آفتاب، ظهر شرعی است.[4]
اگر کسی تا این موقع نماز ظهر را نخواند، نماز ظهرش قضا می شود و باید آن را قضا کند و بعد نماز عصرش را بخواند.
در وقت مشترک بین نماز ظهر و عصر اگر کسی اشتباهاً نماز ظهر یا نماز عصر را در دقت مخصوص دیگر بخواند. بعضی از فقها و حضرت امام راحل فرمودند: نمازش صحیح است و بعضی دیگر فرمودند: بنابر احتیاط واجب نمازش باطل است.
اهل تسنن معتقدند:
از اول ظهر شرعی تا آن گاه که سایۀ هر چیز به اندازۀ خود آن چیز گردد، به نماز ظهر اختصاص دارد و نباید نماز عصر، در این مدت خوانده شود و از آن پس تا موقع مغرب به نماز عصر اختصاص دارد و نمی توان نماز ظهر را در آن وقت بجا آورد.
از اول غروب تا هنگام زوال شفق از مغرب، به نماز مغرب اختصاص دارد و نباید نماز عشا در این مدت خوانده شود و از هنگام زوال شفق از مغرب تا نیمه شب شرعی، به نماز عشا اختصاص دارد و نمی توان نماز مغرب را در آن وقت بجا آورد.
دلیل اصلی آهسته خواندن این دو نماز، پیروی از سنت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است؛ چون نمازشان بدین کیفیت بوده و خداوند نیز ایشان را به عنوان اسوه و راهنمای ما قرار داده و پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: همان گونه که من نماز مىگزارم، نماز بخوانید. لذا ما نیز باید همانند ایشان رفتار نماییم.
البته دلایل دیگری هم در این مورد بیان شده، از جمله این که بلند خواندن نماز صبح و مغرب و عشا به این دلیل است که با توجه به تاریک بودن هوا، مردم بتوانند محل برگزاری نماز را تشخیص دهند؛ اما در نماز ظهر و عصر به دلیل روشن بودن هوا، نیاز به این امر نیست.
اگر در چهار رکعتی مانند نماز ظهر قبل از تمام شدن سجده دوم شک کند، دو رکعت خوانده یا بیشتر نماز را باطل می کند. اگر در نماز چهار رکعتی شک کند، یک رکعت خوانده یا بیشتر نماز را باطل می کند.
این نماز چهار رکعت است و در حال سفر فقط نمازهای چهار رکعتی به صورت شکسته یعنی دو رکعتی خوانده می شود.
نکته ششم:
نماز ظهر روز جمعه را مي شود، در اول وقت اذان اقامه کرد، و در بين مراجع عظام تقليد، فقط حضرات آيات گلپايگاني و صافي قائل به احتياط در تأخير انداختن هستند.
اولي و احوط آن است كه كسي كه نماز جمعه نمي خواند، و در آن محل نماز جمعه اقامه مي شود، نماز ظهر خود را در روز جمعه تا گذشتن وقت نماز جمعه تأخير بياندازد.
در بيان علت استحباب مورد نظر، مطلبي عنوان نشده است؛ اما مي شود احتمال داد كه به خاطر احترام و حفظ ادب نسبت به جماعت مسلمين باشد، زيرا اقامه نماز ظهر در حالي كه نماز جمعه برگزار مي شود، با سفارشات معصومين به حفظ اتحاد و جماعت مسلمين سازگاري ندارد.[5]
نکته هفتم:
نماز ظهر باید آهسته خوانده شود، غیر از بسم الله چه نمازگذار مرد باشد چه زن؛ اگر نماز گذار عمداً نماز ظهر را بلند بخواند، نمازش باطل است؛ ولی اگر سهواً یا از روی جهل به مسأله بلند بخواند، باطل نیست.[6]
میزان در بلند یا آهسته خواندن نماز ظهر:
بعضی از فقها و حضرت امام راحل فرمودند:
جوهر صدا بیرون نیاید و گوش خودش نشنود.
[1] بقره ، ۲۳۸
[2] «اوّابین» جمع «اوّاب» است، به معنای بازگشت کنندگان به حق تعالی، بنابر این، اوابین کسانی هستند که ملتزم به پنجاه رکعت نماز واجب و مستحب روزانه هستند
[3] فلاح السائل
[4] احکام عمومی، ج1، ص145.
[5] رساله توضيح المسائل مراجع، ص893
[6] احکام عمومی، ج1، ص187.
